Để đánh giá mức độ tiêu thụ ma túy của công chúng trong những thành phố lớn, các nhà khoa học châu Âu hiện đang truy tìm dấu vết của chất gây ảo giác bám trên những tờ giấy bạc và trong nước thải ống cống… Nghe như truyện về Sherlock Holmes!
Hỏi cung... môi trườngGần đến nửa đêm, khi Fritz Sorgel và Verena Jakob đẩy cửa bước vào một quán bar cocktail, những thiếu niên người Tây Ban Nha, khách hàng ruột của quán, còn chưa đến. Fritz vừa nhìn danh mục thực đơn vừa nói: “Mình thèm một ly “Pina Colada” đến chết đi được”.
Nhưng thật thất vọng vì không còn. Nhìn cảnh tượng này, ai dám tưởng tượng Fritz Sorgel và Verena Jakob, hai chuyên gia hóa chất lão luyện, đang đi… công tác! Sự thật, nếu Fritz không thể uống được ly cocktail mình ưa thích thì dù sao anh cũng tìm được cái đang cần: những tờ giấy bạc euro Tây Ban Nha, sau khi trả bằng một tờ 100 euro của Đức mới cáu! Verena Jakob kín đáo nhét tờ giấy bạc vào một cái ống bằng nhựa. Hai nhà nghiên cứu này vừa thu hoạch mẫu hàng mới nhất trong ngày. Khi trở về phòng thí nghiệm tại Đức, họ có thể thu hồi hóa chất nằm trên tờ giấy bạc.
Trong số hàng ngàn hóa chất có thể quan sát được, chỉ méthylbenzoylecgonine - tên khoa học của ma túy - làm cho Fritz Sorgel quan tâm. Từ giữa những năm 1982, người ta từng biết giấy bạc hấp thu được cocaine. Fritz Sorgel và các nhà nghiên cứu đã lợi dụng thời cơ năm 2000, khi đồng euro được tung ra đều khắp các nước thuộc EU, để đánh giá mức độ tiêu thụ ma túy của các quốc gia thành viên. Giải pháp chưa từng có này là một phần của phương pháp khoa học mới, nhằm đánh giá mức độ tiêu thụ ma túy bằng cách dò tìm dấu vết bỏ sót lại trong môi trường. Giáo sư Roberto Fanelli, thuộc Viện Nghiên cứu Y dược Mario Negri tại Milan giải thích: “Khi “hỏi cung” môi trường, chứ không phải con người, các nhà nghiên cứu có được dữ liệu thực, không chỉ khách quan mà còn nằm trong tầm của mọi… túi tiền!”.
Đồng tiền có cuộc sống riêng của nó. Nếu không được xếp cất trong tủ sắt hay bị nhàu nát trong chiếc máy giặt, một tờ giấy bạc 20 euro phải qua tay hàng trăm con người trước khi quay trở về ngân hàng. Fritz Sorgel đã nhìn thấy trong những tờ giấy bằng coton này một chất liệu lý tưởng để hấp thu hóa chất. Ông giải thích: “Cơ cấu phân tử của ma túy cho phép nó bám dính vào tờ giấy bạc một cách hoàn hảo”.
Con nghiện thường có thói quen hít ma túy bằng tờ giấy bạc cuộn tròn như một ống hút. Điều đó khiến nó bám dính vào những tờ giấy bạc. Nhân viên đếm tiền của ngân hàng cũng có một vai trò khi cho những tờ giấy bạc này tiếp xúc với những tờ giấy bạc khác. Từ 7 năm qua, để thiết lập một bản đồ tiêu thụ ma túy tại châu Âu, Fritz Sorgel đã đi khắp các nước, đóng vai du khách mua những chai nước uống bằng tờ giấy bạc 100 euro, để được thối lại. Ma túy được quan sát nhờ vào kỹ thuật “quang phổ khối” nhưng trước tiên phải nhúng vào dung dịch méthanol để thu hồi hóa chất.
Tìm ma túy trong... nguồn nướcCuộc săn lùng những đồng tiền dính cocaine chỉ là một phần. Sau khi chui vào lỗ mũi, cocaine đi thẳng lên bộ não, làm rối loạn sự cân bằng hóa chất trong khoảng 1 giờ rồi bị phân hóa tố của gan làm biến tính để thải ra bên ngoài theo đường thận. Vậy là bạn đã biết nó kết thúc ở đâu.
Một buổi sáng đẹp trời, Fritz Sorgel và Verena Jakob đi theo một con đường hẹp và lồi lõm của vùng sa mạc Nevada. Tránh né dân làng và những con lừa chất đầy hàng trên lưng, họ đến tận đầu nguồn tuyết tan, nơi cung ứng nước cho dòng sông ở phía Nam thành phố Grenade. Từ trên chiếc cầu, có dòng suối nhỏ chảy qua, họ dùng cần câu để kéo lên 2 mẩu nước. Sau đó Verena Jakob cho vào trong chai và dán nhãn kỹ. Rồi họ trở về thành phố Grenade để lấy mẩu nước của con sông Genil, chảy từ ngoại ô qua trung tâm thành phố và đi ngang 2 nhà máy xử lý nước thải. Ở cửa ra nhà máy, trong một dòng sông đen ngòm, họ lấy thêm mẩu nước cuối cùng. Bằng cách đó Fritz Sorgel có ý định kiểm tra mức độ tiêu thụ ma túy của cả thành phố. Phó phẩm của ma túy là benzoylecgonine phân hủy rất chậm trong môi trường. So sánh với nước đầu nguồn, Fritz Sogel có thể đánh giá lượng ma túy tiêu thụ của… tất cả dân chúng.
Roberto Fanelli là người đầu tiên sử dụng phương pháp này năm 2005 khi nghiên cứu thành phần nước sông Pô gần thành phố Milan. Mỗi năm, tại Đức cảnh sát bắt được khoảng 1 tấn ma túy, con số trung bình so với các nước Âu châu xung quanh. Qua những mẩu nước thu được ở các dòng sông và nước thải của 29 địa điểm tại Đức, Fritz Sorgel ước tính người Đức tiêu thụ khoảng 20 tấn ma túy mỗi năm. Còn Roberto Fanelli lại đo nước thải ở London và ước tính mức tiêu thụ ma túy hàng ngày tại London là 1kg/1 triệu dân. Con số này là hợp lý nếu biết rằng theo ước đoán 4% dân London tuổi từ 15 đến 30 sử dụng ma túy (số liệu công bố chính thức là 2%). Nghiên cứu nước thải của ông tại Lugano cho thấy những ngày đầu tuần, mức độ tiêu thụ ma túy thấp nhất và đến cuối tuần lại tăng 30%-40%.
Đinh Công Thành
Trích từ _ SGGP